Hat Türleri

Aynı mürekkep, sayısız nefes. Sülüsün heybetinden rik'anın çevikliğine — her yazı çeşidi, kalemin başka bir ahengini taşır. Geleneğin damıttığı başlıca yedi yolu burada tanıyın.

Başlıca Yazılar

Kalemin Yedi Yolu

Her biri belirli bir maksat için olgunlaşmış; kimi cümle kapısında, kimi mushaf sayfasında, kimi fermanın gövdesinde yaşadı.

Sülüs

Thuluth

Hatların sultanı sayılan, iri ve heybetli yazı. Eğrisel hareketleri ve kararlı dik harfleriyle levha ve kitâbelerin baş tâcıdır.

KullanımLevha, kubbe kuşağı, câmi kitâbeleri.
TarihAbbâsîlerde olgunlaştı; İbnü'l-Bevvâb ve Yâkût ile zirveye ulaştı.

Nesih

Naskh

Okunaklı, akıcı ve dengeli kitap yazısı. Küçük puntoda bile berraklığını koruduğu için mushaf istinsâhının başlıca kalemidir.

KullanımMushaf, kitap metni, hilye gövdesi.
TarihŞeyh Hamdullah elinde Osmanlı zevkine kavuştu.

Ta'lîk

Ta'liq · Nasta'liq

İran kökenli, asılı duruşu ve süzülen kavisleriyle şiir gibi akan zarif yazı. Harfler sağdan sola hafifçe alçalarak süzülür.

KullanımKıt'a, divan şiiri, edebî levha.
Tarihİran'da doğdu; Osmanlı'da Yesârî ailesiyle inceldi.

Dîvânî

Diwani

Osmanlı sarayının resmî yazısı. İç içe geçen, yukarı doğru kıvrılan harfleriyle hem ihtişamlı hem de taklidi güç bir kalemdir.

KullanımFerman, berat, resmî yazışma.
TarihFâtih sonrası Dîvân-ı Hümâyûn'da gelişti.

Kûfî

Kufic

En eski yazı ailesi; köşeli, dik ve geometrik. İlk mushaflardan mimari süslemeye, ciddiyet ve heybetin simgesidir.

KullanımErken mushaf, çini, mimari bordür.
TarihKûfe'de doğdu; İslam'ın ilk yüzyıllarına dayanır.

Rik'a

Riq'a

Hızlı, sade ve pratik gündelik yazı. Kısa harf gövdeleri ve az süslemesiyle yazışmanın ve not tutmanın kalemidir.

KullanımGündelik yazışma, imza, el notu.
TarihXIX. yy Osmanlı'sında bürokrasiyle yaygınlaştı.

Celî

Jali

Bir yazı çeşidi değil, irileştirilmiş hâli. Celî sülüs, uzaktan okunsun diye büyütülen ve câmi kuşaklarını süsleyen görkemli yazıdır.

KullanımKuşak yazısı, anıtsal levha, mimari.
TarihMustafa Râkım ile celî sülüs zirveye çıktı.

Muhakkak

Muhaqqaq · Reyhânî

Geniş, açık ve haşmetli klasik yazı. Yatay uzanan harfleriyle büyük boy mushaflarda ve nâdir levhalarda görülür; ince kardeşi reyhânîdir.

KullanımBüyük boy mushaf, en'âm, tezhipli levha.
TarihMemlûk ve erken Osmanlı döneminde revaçtaydı.